Als je een smartphone hebt met minstens één nieuwsapp, kreeg je afgelopen week ongetwijfeld een tsunami aan meldingen. Maar hoe zat die Europa-uitstap van de Britten nu weer in elkaar? Waarom is 29 maart precies zo belangrijk? Een gids om vandaag nog mee te kunnen praten.

Het Verenigd Koninkrijk trad in 1973 toe tot de Europese Economische Gemeenschap, voorganger van de Europese Unie, omdat het economisch niet goed ging en ze steun wel kon gebruiken. Toen al stonden de Britten niet te springen voor het idee van een overkoepelend Europa. Twee jaar later organiseerden ze daarom in 1975 al een eerste referendum over een mogelijke uitstap. Het Britse volk besloot om het toch nog iets langer uit te houden.

‘Vote Leave, take back control!’
Al sinds de start zijn sommige Britten bang om hun zelfstandigheid in zaken zoals handel te verliezen. Doorheen de jaren hebben landen meer en meer bevoegdheden overgedragen aan de EU, en mogen ze zelf minder en minder beslissen.

Vooral op vlak van immigratie knelt het schoentje. Door de vluchtelingencrisis zoeken veel mensen een beter lot in Europa. De vluchtelingen willen liefst van al naar landen die het economisch best doen: Duitsland, Frankrijk en, je raadt het al, het Verenigd Koninkrijk. Omdat binnen de Europese Unie personen zich vrij mogen verplaatsen, kan het VK zijn grenzen niet zelf controleren.

Samengevat willen brexiteers, voorstanders van de brexit, vooral zelf beslissen over hun land en af zijn van de Europese regels. Ze willen zelf handel met landen aangaan, hun eigen grenzen beveiligen maar ook geld dat naar de unie gaat in eigen land houden.

Leave, Remain, lies, fear
In 2013 zette toenmalige Britse premier David Cameron (Conservative Party) brexit op het verkiezingsprogramma, omdat uit peilingen bleek dat de meerderheid van het volk uit de EU wou. De Conservative Party wou haar stemmen niet verliezen aan de UK Independence Party. Dus beloofde Cameron dat hij een nieuw referendum zou organiseren als hij herverkozen werd in 2015. Hij was zelf wel voor een Verenigd Koninkrijk in de Europese Unie, maar vond dat er een heleboel moest veranderen.

De pro-brexitcampagne hing volgens tegenstanders aan elkaar met leugens en halve waarheden. Zowel het Leave- als het Remain-kamp beschuldigde elkaar van een smerige campagne. Een van de belangrijkste slogans van het Leave-kamp klopt niet.

Boris Johnson, de man met het trumpachtige haar en belangrijk figuur voor brexit beweerde dat 350 miljoen pond per week die nu naar Europa gaat voor andere dingen gebruikt kon worden. De UK Statistics Authority noemde de slogan ‘een duidelijk misbruik van officiële cijfers’. Aan de andere kant zou het Remainkamp angst gezaaid hebben door de slechte gevolgen van brexit te overdrijven.

D-day: Exit Cameron, In May
27 juni 2016 was het zover. 33,5 miljoen Britten trokken naar de stembussen. Met een nipte meerderheid (51,9 procent) kozen ze voor de scheiding met de unie. Omdat Cameron zelf hard tegen brexit was, kondigde hij enkele uren na de uitslag van het referendum zijn ontslag aan.

Theresa May (Conservative Party), minister van Binnenlandse zaken onder Cameron, volgde hem op. Tijdens de brexit-campagne gaf ze toe dat ze tegen brexit was maar bleef uit de spotlights. Perfecte positie om premier te worden als Cameron moest aftreden dus.

Brexit means brexit’
Op haar eerste werkdag kondigde May meteen aan dat ze in geen geval het brexit-referendum zou negeren. Haar belofte kwam ze deels na op 29 maart 2017, toen de Europese Unie een brief ontving van May. Ze zette het befaamde Artikel 50 in werking, dat leden uit de EU laat stappen.

De verschillende deals:
Omdat een land nog nooit eerder de EU wou verlaten, is alles onbekend terrein. Het Verenigd Koninkrijk kreeg twee jaar de tijd om de exit te regelen voor het moet vertrekken. Het duidde een minister van Vertrek uit de Europese Unie aan, en de rol van onderhandelaar voor de Europese Unie kreeg de Belgische europarlementariër Guy Verhofstadt.

Het is niet duidelijk wat er moet gebeuren met de grens rond het VK, met handel met Europese landen en nog veel meer. Dat zijn zaken die het Brits parlement moet kiezen in een overeenkomst en waar ook 20 van de 27 Europese lidstaten mee akkoord moeten gaan. 

No-deal
Gaan geen 20 landen akkoord of is de twee jaar onderhandelingstijd voorbij? Dan dreigt het Verenigd Koninkrijk zonder samenwerking uit de unie te vallen. Volgens experts, en onder andere onze minister van Economie Kris Peeters, zou een no-deal leiden tot een soort apocalyptisch chaosscenario waarbij de economie in zowel het Verenigd Koninkrijk als Europa zou kelderen. 

Een no-deal betekent ook een harde grens tussen het Verenigd Koninkrijk en Europa. Of die grens meteen een muur met hekken en grenscontroles wordt, is niet duidelijk. Wat wel zeker is, is dat de Noord-Ieren in opstand zouden komen. Ierland, als onafhankelijk land, behoort wel gewoon tot de EU. Noord-Ierland is dan weer deel van het Verenigd Koninkrijk en zal mee vertrekken. Het grootste deel van Noord-Ierland stemde in het brexit-referendum tegen.

Harde of zachte brexit
Dan heb je nog de harde en zachte brexit. Hoe harder de brexit, hoe meer de Britten zich afscheuren van Europese instellingen. Een harde brexit is erg vergelijkbaar met een no-deal, buiten dat er toch nog een paar dingen geregeld zijn. Al komt er nog altijd een harde grens met importheffingen tussen het Verenigd Koninkrijk en Europa. Ook in dat scenario blijft de Noord-Ierse grens een pijnpunt.

In een zachte brexit blijft het VK deels, vooral voor handel, aan de Europese Unie verbonden. De grenzen zouden weinig veranderen. Dat klinkt misschien als de beste oplossing voor iedereen, maar Europa is niet erg overtuigd. Waarom de Britten laten vertrekken, maar hun wel alle voordelen van lidmaatschap geven? Dan gaat iedereen toch uit de EU?

Chequers-deal
De chequers-deal, genoemd naar het buitenverblijf van de Britse premier, is de derde optie. Een best of both worlds-deal waarmee Theresa May voorstanders van zowel een zachte, als van een harde brexit tevreden mee wil maken. Ook met dit soort deal krijgt ze niet de steun die ze hoopte: zowel Britse parlementsleden als de Europese Unie zijn geen fan. 

De schreeuwende man in het Britse Lagerhuis
De twee jaar onderhandelingstijd is bijna voorbij, maar het lukte premier May nog niet om een overeenkomst in het Brits parlement en met de EU te bereiken. Het kwam in totaal maar twee keer tot een stemming in het parlement. Elke keer zonder enig succes. 

Begin dit jaar hield May een debat over een akkoord in het Lagerhuis, een van de twee kamers van het parlement. Na het debat zouden de Britse parlementsleden beslissen over het plan. Maar omdat May niet genoeg steun zou halen door de regeling rond de Noord-Ierse grens, stelde ze de stemming uit. 

15 januari ging de stemming toch door, en haalde Theresa May met een verschil van 230 stemmen de grootste nederlaag in de geschiedenis van de Britse democratie binnen. 14 maart besloot het parlement ook nog dat ze de unie niet mogen verlaten zonder een akkoord. Een no-deal brexit is voor de Britten zelf dus van de tafel.

Dat het er af en toe chaotisch aan toe gaat in het parlement zag je waarschijnlijk al in het nieuws. John Bercow, voorzitter van het Lagerhuis, moet er op toezien dat alles goed verloopt. Hij is degene die de uitslagen van de stemmingen verkondigt, en met zijn luide ‘order!’ orde op zaken stelt wanneer de parlementsleden door elkaar roepen.

Na opnieuw onderhandelen over een plan met de Europese Unie ging May vorige week dinsdag 12 maart met een aangepaste deal opnieuw naar het parlement. Het parlement stemde alweer tegen.

What’s next?
Tijd dringt. Een plan waar iedereen tevreden mee is, is niet in zicht en daarom koos het Lagerhuis om de brexit uit te stellen tot 30 juni. Maar dat moeten ook alle 27 lidstaten van de Europese Unie goedkeuren. 

Sommige Europarlementariërs zeiden dat ze alleen uitstel toelaten als de Britten met concrete plannen aankomen. Vergeet niet dat eind mei de Europese verkiezingen plaatsvinden, en Europa liefst de brexit-chaos dan achter de rug wil hebben.

Rumor has it dat May het parlement deze week nog eens wou laten stemmen. Maar maandag 18 maart zei voorzitter Bercow dat May geen derde keer met hetzelfde akkoord naar het parlement mag trekken. Ze moet opnieuw in onderhandelingen met de EU.

Duidelijk is dat de brexit voorlopig muurvast zit. Alles zal afhangen van wat de Europese Unie de komende week beslist over mogelijk uitstel tot 30 juni. Het lot van brexit zal dan al even onduidelijk zijn als dat was in 2016, vlak na het beroemde referendum dat we nog niet vlug zullen vergeten.

Tekst en afbeeldingen: Yannick Verbesselt