Europaparlementslid en lijsttrekker Guy Verhofstadt van Open VLD (fractie ALDEgroup) zei in een tweet dat de nieuwe regels van Facebook fake news uit Rusland niet kan stoppen, maar in tegenstelling dat de nieuwe regels de pan-Europese democratie zal ondermijnen. Dit is een veronderstelling van Guy Verhofstadt die toch de moeite is om te onderzoeken. Mediaspecialist Bart Vanhaelewyn legt uit hoe je deze tweet kan interpreteren.

 

Facebook heeft verschillende nieuwe regels ingevoerd. Eén ervan is dat sinds kort je als adverteerder een advertentie enkel kan richten naar mensen die in hetzelfde land wonen als de adverteerder. En in verband met advertenties voor de Europese verkiezingen, zullen deze dus ook worden beperkt. De Europese partijen zijn groeperingen van verschillende nationale partijen in verschillende landen. En die overkoepelende Europese partijen hebben vaak hun hoofdzetel in Brussel. In principe kan bijvoorbeeld de liberale groepering ALDE enkel advertenties uitsturen naar België.

Guy Verhofstadt trok bij deze nieuwe regel aan de alarmbel. Hij vindt dat het niet kan dat Facebook dat nu zo eenzijdig heeft beslist.

Nu zouden de verschillende Europese groeperingen ervoor moeten zorgen dat ze in elk land waar ze willen adverteren een zetel/ persoon gevestigd hebben zodat die de advertentie naar het land kan uitsturen. Dat is voor die partijen een heel groot werk op zo’n korte tijd. En dat is zeker voor de kleine fracties die vaak ook geen lokale partijen in alle Europese landen hebben een klap in het gezicht.

Kan die nieuwe regel fake news stoppen?

Oorspronkelijk was dat wel het doel van Facebook. Op die manier wordt ervoor gezorgd dat groeperingen in bijvoorbeeld Rusland niet massaal op de Europese verkiezingen kunnen wegen door fake news te verspreiden.

Facebook heeft zeker de impact van die nieuwe regel op de Europese partijen onderschat.

Maar de nieuwe regel van Facebook maakt alleen het adverteren moeilijker. Inhoudelijk maakt het niets uit.

Facebook heeft het moeilijker gemaakt om fake news te verspreiden op grote schaal, maar ze maken het niet onmogelijk. Er zullen nog altijd achterpoortjes zijn. Ze moeten dringend op zoek naar andere manieren om dat tegen te gaan.

Wat is het effect op de pan-Europese democratie?

De Europese partijen proberen het wel hard te maken en te dramatiseren omdat ze natuurlijk wel sterk willen staan met de onderhandelingen met facebook. Ze zeggen inderdaad dat de democratie op het spel staat en dat Facebook met vuur speelt.

Maar volgens mediaspecialist Bart Vanhaelewyn valt dat op zich wel mee in die zin dat de regels van Facebook natuurlijk alleen maar gaat over de advertenties dat je plaatst. Het is niet zo dat een politicus of politieke partij wanneer deze een gewone post plaatst, deze ook alleen maar beperkt is tot dat land. De posts die je gewoon plaatst worden nog altijd verspreid naar volgers ongeacht waar die zich bevinden. Maar het is natuurlijk wel zo dat wanneer je echt advertenties wil plaatsen gericht naar specifieke doelgroepen, dat het een stuk moeilijker wordt als je met die limieten geconfronteerd wordt.

Het heeft in zeker zin wel een impact voor de Europese partijen omdat het zo kort dag is. Ook spelen sociale media een steeds grotere rol in de communicatie. Er verschuiven steeds meer budgetten van bijvoorbeeld televisiereclame en advertenties in kranten naar Facebook en andere sociale media. De Europese partijen kunnen het gevoel hebben dat ze hun doelgroep nu niet meer optimaal kunnen bereiken. Het heeft dus wel op zekere hoogte een impact op de democratie. Maar het mag niet over gedramatiseerd worden.

Overdrijft Verhofstadt wanneer hij zegt dat de Europese democratie ondermijnd wordt?

Verhofstadt overdrijft inderdaad, maar hij heeft wel een punt. De impact op de Europese democratie van deze regels mag zeker niet onderschat worden. Facebook heeft onderschat hoe belangrijk sociale media zijn voor Europese partijen om campagne te voeren. Europese partijen willen kunnen communiceren met inwoners van landen die niet tot het land van de Europese partij behoren.

Verhofstadt overdrijft dus om druk te zetten op Facebook om hun richtlijnen alsnog aan te passen. Facebook heeft ondertussen wel laten uitschijnen dat ze bereid zijn om voor bepaalde Europese instellingen een uitzondering te maken.

Waarom vindt Verhofstadt het belangrijk om Europa te erkennen als één geheel?

Verhofstadt gelooft sterk in Europa als één geheel en wordt ook gezien als één van de voorttrekkers van de Europese Unie. Hij is hier heel gedreven in en probeert door middel van overdrijving andere ook te overtuigen.

In België geldt stemplicht, waardoor Belgen verplicht worden om te stemmen. In andere landen geldt deze stemplicht niet. In deze landen zien we dan ook dat de inwoners niet gemotiveerd zijn om te stemmen. In deze landen zouden dan advertenties kunnen verschijnen, die inspelen op de interesses van mensen. Deze mensen zouden dan sneller getriggerd kunnen worden en toch stemmen voor een bepaalde Europese partij.

Als Europa erkent zou worden als geheel, kan het advertenties sturen naar allen inwoners van Europa in één keer. Door deze nieuwe richtlijnen moet er een aparte advertentie worden gemaakt per land. Verhofstadt vindt het belangrijk dat Europa wordt erkend, zodat ze makkelijker campagne kunnen voeren in de landen waar de opkomst voor de Europese stemming laag is.

Klopt het wat Verhofstadt zegt in de tweet?

De tweet is zeer moeilijk te controleren, omdat het een voorspelling is. Wij controleerden bij Bart Vanhaelewyn, mediaspecialist aan de UGent, hoe hij dit ziet en we kwamen tot de volgende conclusie:

Inhoudelijk is de tweet zeker waar, maar Verhofstadt overdrijft een beetje om de boodschap meer kracht bij te zetten. Dit zet druk op Facebook en drukt het belang uit van de Europese verkiezingen.

Verhofstadt probeert er alles aan te doen om aan te tonen dat het instituut Europa heel belangrijk is.

Het klopt dat de communicatie naar burgers heel belangrijk is en dat Facebook het moeilijker maakt voor Europese partijen om campagne te voeren. Dit wil niet zeggen dat de Europese democratie volledig ondermijnd wordt of wankelt door de nieuwe regels. Op dat vlak is de stelling eerder aan de onware kant, maar je moet het zien als een stijlfiguur die gebruikt wordt om de boodschap krachtiger te maken.

Tekst: Eva Suykerbuyk, Robbe Claes, foto: Aliuyargraphics