AudioInterviewLokaalMechelenTekst

Factcheck: leeft een op vijf Mechelaars in armoede?

Armoedebestrijding staat bij sp.a Mechelen centraal in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen in oktober. ©sienvanmoerkerke

POLITIEK – ‘In Mechelen leven 16.000 mensen in of aan de rand van armoede.’ Dat beweert Vlaams Parlementslid en voorzitter van de oppositiepartij sp.a in Mechelen Caroline Gennez. Het Mechelse stadsbestuur (N-VA, Open VLD, CD&V en Groen) meent dat deze cijfers niet kloppen. Onze 21bis-factcheckers Sien en Elisabeth onderzoeken of mevrouw Gennez de waarheid spreekt.

De lokale gemeenteraadsverkiezingen komen eraan. Op zondag 14 oktober trekken alle achttienplussers in Vlaanderen naar de stembureaus om een bolletje te kleuren. Als je in Mechelen woont, kan je dit jaar stemmen op Caroline Gennez. Zij is de voorzitster van de politieke partij sp.a in Mechelen. De prioriteit van sp.a: het armoedeprobleem in Mechelen oplossen.

 

©sienvanmoerkerke

‘In Mechelen is de verhoogde tegemoetkoming een indicator voor mensen die het moeilijk hebben om rond te komen’, aldus

Caroline Gennez.  

 

20% van de Mechelaars is arm
‘16.000 Mechelaars leven in of aan de rand van armoede.’ Dat stelde Caroline Gennez eind maart tijdens het wekelijkse VTM-programma ‘De Meulemeester in Debat: De Burgemeesters’. Een gigantisch cijfer als je weet dat de totale bevolking van Mechelen zo’n 86.000 mensen bedraagt. Dat wil zeggen dat bijna 20% van de Mechelaars arm is.

Voor deze uitspraak baseerde Caroline Gennez zich op het aantal mensen dat een verhoogde tegemoetkoming krijgt. ‘In Mechelen is de verhoogde tegemoetkoming een indicator voor mensen die het moeilijk hebben om rond te komen.’ Deze cijfers worden door het Intermutualistisch Agentschap verzameld in de SWING-databank en zijn online te raadplegen. De recentste gegevens dateren van 2016 en geven inderdaad aan dat 16.000 mensen recht hebben op een verhoogde tegemoetkoming. Zijn deze mensen dan ook arm?

Zijn we dan allemaal arm?
‘Dankzij een verhoogde tegemoetkoming zijn raadplegingen, geneesmiddelen en hospitalisatie goedkoper’, aldus het RIZIV (Rijksinstituut voor ziekte- en invaliditeitsverzekering). En daar wringt het schoentje volgens Koen Anciaux (Open VLD),  schepen van Welzijn en voorzitter van het Sociaal Huis in Mechelen. Hij beweert dat de cijfers volledig uit zijn context zijn getrokken:

 

©sienvanmoerkerke

 

Het is duidelijk dat mevrouw Gennez het recht op een verhoogde tegemoetkoming gelijkstelt met armoede. Koen Anciaux zegt dat deze redenering helemaal niet klopt: ‘Weduwen en wezen, bijvoorbeeld, krijgen automatisch een verhoogde tussenkomst als ze ziek zijn.’ Je kan inderdaad om verschillende redenen recht hebben op een verhoogde tegemoetkoming: als je een sociale uitkering krijgt, maar ook als je bijvoorbeeld een weduwnaar, invalide of gepensioneerde bent. Dat betekent niet noodzakelijk dat je in armoede verkeert.

Toch houdt Gennez voet bij stuk. ‘Een verhoogde tegemoetkoming wil zeggen dat je extra middelen kan krijgen omwille van het feit dat je onvoldoende inkomen hebt om maandelijks rond te komen.’ En dat is volgens Gennez ook de Europese definitie van armoede. ‘Als je minder dan een kwart van het gemiddelde inkomen hebt of je hebt moeite om de maand rond te komen, dan leef je in armoede.’ Klopt dat ook?

Wat is armoede?
Waar ligt nu die armoedegrens? Hoe bepaal je of iemand arm is of niet? Dat vroegen we aan professor Ides Nicaise van het HIVA, het onderzoeksinstituut aan de K.U.Leuven voor Arbeid en Samenleving. Volgens Nicaise bestaat er een Europese afspraak voor de berekening van armoede. ‘Er zijn twee officiële manieren om de armoedegrens te berekenen. Er is een financiële armoedenorm en een norm die sociale uitsluiting gebruikt.’

De financiële armoedenorm is misschien wel het makkelijkst uit te leggen. ‘We stellen het inkomen van een gezin in verhouding met het mediaan inkomen van België. Als je daarvan 60% neemt, heb je een eerste armoedemaatstaf.’

‘Fiscale gegevens dekken niet alles’, aldus Nicaise. Daarom is er ook een tweede armoedmaatstaf die sociale uitsluiting hanteert. ‘Die houdt rekening met financiële armoede in het gezin én een deprivatieschaal. In de schaal zitten tien items zoals bijvoorbeeld niet een week per jaar op vakantie kunnen gaan. Als je op minstens drie van de tien items goed scoort, ben je materieel gedepriveerd.’

 

‘Als Caroline Gennez zegt dat er 16.000 armen zijn, komt dat zeker niet uit steekproefgegevens’, zegt professor Ides Nicaise.

© Rob Stevens

 

Armoede berekenen is dus iets heel complex. ‘Elk jaar maakt men een representatieve steekproef van België en Vlaanderen om armoede te bepalen. Voor Mechelen is die steekproef te klein”, zegt Nicaise. Zeggen dat iemand arm is, omdat hij een verhoogde tegemoetkoming krijgt, is dus ook kort door de bocht gaan. ‘Als Caroline Gennez zegt dat er 16.000 armen zijn, komt dat zeker niet uit steekproefgegevens’, aldus professor Ides Nicaise. Maar mevrouw Gennez nuanceert haar uitspraak. Als je goed leest staat er: ‘In Mechelen leven 16.000 mensen in of aan de rand van armoede.’

Leven aan de rand van armoede of bestaansonzekerheid
Gennez speelt op zeker door te spreken van leven aan de rand van armoede. Volgens Koen Anciaux leven in Mechelen ongeveer 5.000 mensen in armoede en zijn er 13.500 mensen die een inkomen hebben, maar geen rijkelijk leven. ‘Dat noemt men in Vlaanderen bestaansonzekerheid’, aldus Anciaux.

Volgens professor Ides Nicaise is het concept van bestaansonzekerheid een louter financieel begrip. ‘Bestaansonzekerheid is ruimer dan armoede. Maar een officiële bestaansonzekerheidsgrens bestaat er niet.’ Wie nu juist is in zijn uitspraak, is moeilijk te bepalen. Het maakt nog maar eens duidelijk hoe belangrijk een gepaste woordkeuze is naast het gebruik van correcte cijfers.

Mechelen arme stad
Hoeveel mensen leven nu in armoede in Mechelen? Volgens professor Ides Nicaise is daar dus moeilijk een cijfer op te plakken, tenzij je zo’n zes maanden tijd hebt om een grootschalig onderzoek te doen. Koen Anciaux gokt dat het om zo’n 5.000 mensen gaat. Hij legt uit hoe hij aan dit cijfer komt:

 

Het Sociaal Huis in Mechelen. ©sienvanmoerkerke

 

CONCLUSIE: Dat 16.000 mensen in of aan de rand van armoede leven kan niet met zekerheid gezegd worden. De uitspraak van mevrouw Gennez is dus eerder onwaar. Het krijgen van een verhoogde tegemoetkoming is namelijk niet de juiste maatstaf om armoede te berekenen. Mevrouw Gennez is niet helemaal in de fout gegaan met haar uitspraak door te zeggen dat 16.000 mensen in of aan de rand van armoede leven. Het is moeilijk te achterhalen of 16.000 mensen ook echt aanleunen bij de armoedegrens.

 

Ontdek hieronder wat het huidig stadsbestuur van Mechelen doet om armoede te verhelpen. En hoe sp.a de armoedebestrijding wil aanpakken:

 

 

Tekst en interview: Sien Vanmoerkerke en Elisabeth De Weerdt