ReportageStoriesTekst

Genieten van je oude dag: ‘Meer dan de helft van het rusthuis slikt antidepressiva’

'Meer dan de helft van het bejaardentehuis slikt antidepressiva', aldus jobstudente Lieze.

Een jaar na de Pano-reportage van de VRT, die de soms povere kwaliteit in de bejaardenzorgsector van de commerciële rusthuizen aankaartte, blijken vuile pampers en verkeerde medicatie nog altijd de normale gang van zaken in Noord-Limburgse rusthuizen.* Jobstudente Lize en dochter van een bewoonster, Annie, kunnen daarvan meespreken. Hoogtijd om de discussie van onder het stof te halen en Vlaams minister van Welzijn, Jo Vandeurzen (CD&V), aan de tand te voelen. Zeker nu vanaf 2019 de personeelsnormen een nieuwe invulling krijgen.

De bejaardenzorg in Vlaanderen is niet wat het moet zijn. Dat is ondertussen geen geheim meer. Toch lijkt er weinig schot in de zaak te komen. De beelden uit de pano-reportage zijn volgens Lize en Annie nu nog altijd herkenbaar. Minister Jo Vandeurzen gaat akkoord: ‘Het moet veranderen, maar het is een grote onderneming die enorm veel geld kost.’

Personeelstekort

Op elk vlak schieten er handen tekort in het rusthuis. Bewoners die niet zelfstandig naar het toilet kunnen gaan moeten wachten op een gezamenlijk wc-moment. Dat komt omdat er onvoldoende personeel is om tussendoor mensen naar het toilet te helpen. ‘Soms zijn er dan mensen die in hun broek doen en daar lang mee blijven zitten,’ licht Lize toe. Die volle pampers zorgen dan voor wonden, die niet altijd onmiddellijk verzorgd kunnen worden. Maar ook aan tafel kunnen de werknemers niet iedereen helpen. Ze vertelt dat er vaak geen tijd is om mensen eten te geven die dat niet zelfstandig kunnen. ‘Het bord staat onaangeraakt voor hun neus en wordt gewoon weer weggenomen’, klinkt het. ‘Ooit woog ik een vrouw die van 75 kilo naar 57 kilo gezakt was.’

‘We zien al jaren dat de zorgzwaarte in Vlaanderen stijgt en bijgevolg is er dus ook meer personeel nodig.’

Iedere dag stoot Lize op situaties die niet door de beugel kunnen. De oorzaak is bijna altijd dezelfde: te weinig personeel. ‘Ik vind het niet kunnen dat ik er als jobstudent soms alleen voor sta’, legt ze uit, ‘Als er iemand valt of sterft, heb ik geen idee wat ik moet doen.’ Maar helaas gebeurt het vaak. Hoe dat komt? Volgens Lize zijn woonzorgcentra meer bezig met winst maken dan met zorg geven. Er wordt veel te weinig personeel ingezet en je hoeft geen drie keer te raden wie daar de dupe van is. Het tekort aan helpende handen gaat ten koste van de zorg én creëert eenzaamheid, verdriet en stress bij de bewoners. ‘Meer dan de helft van het bejaardentehuis slikt antidepressiva.’

Hoewel de meeste woonzorgcentra meer personeel inzetten dan de norm, ontkent minister Jo Vandeurzen het tekort aan helpende handen niet. ‘We zien al jaren dat de zorgzwaarte in Vlaanderen stijgt en bijgevolg is er dus ook meer personeel nodig.’ Om die zorgzwaarte beter te financieren maakt de regering in 2019 22 miljoen euro vrij voor bedden van rust -en verzorgingstehuizen. ‘Het komt erop neer dat we 30 miljoen euro investeren in bestaande plaatsen’, belooft de minister. Hij plant ook om het wettelijk verplicht minimum aantal werknemers op te drijven.

Skill-mix

Daarnaast rest hem nog de vraag: is dit wel het juiste personeel? ‘Sommige mensen gaan naar een rusthuis omdat ze eenzaam zijn, niet omdat ze zorgbehoevend zijn’, aldus de minister. ‘We hebben niet enkel verplegers nodig, maar ook psychologen bijvoorbeeld.’ Momenteel is er geen mogelijkheid om een emotionele band op te bouwen met de bejaarden. Dat wringt bij Lize. ‘Sommige bewoners wenen iedere avond in hun bed omdat ze het gevoel hebben dat niemand naar hen omkijkt. Ze hebben nood aan emotionele steun, een luisterend oor of een goede babbel.’ Meer dan alleen zorg dus. En dat is ook Annie, dochter van een bewoonster in het rusthuis, niet ontgaan. Zij beschrijft het personeel als koel, afstandelijk en gehaast.

‘We hebben niet enkel verplegers nodig, maar ook psychologen bijvoorbeeld’, aldus Vlaams minister van Welzijn, Jo Vandeurzen. © Stefaan Temmerman

Sinds 2014 is de financiering van woonzorgcentra uit het pakket van de federale ziekteverzekering gehaald en overgeheveld naar de deelstaten. Vlaamse woonzorgcentra worden nu dus gefinancierd door de Vlaamse gemeenschap onder het toeziend oog van minister Vandeurzen. ‘Voor 2014 lag het accent sterk op zorg‘, laat Vandeurzen weten. Maar dat is volgens hem te kort door de bocht. ‘Naast de zorg is ook leefgemeenschap belangrijk. We moeten zorgen voor activiteiten, dagelijks leven, contact met elkaar en met de buitenwereld.’ Minister Vandeurzen wil daarom het masterplan ‘werk maken van werk’ realiseren waarin alle stakeholders uit de zorg, welzijn, onderwijs en werknemersorganisaties samenwerken. Dit zou moeten resulteren in een grotere skill-mix.

Verpleging

Ook de verpleging laat volgens Lize heel wat steken vallen. Op kerstavond vorig jaar gaf een verpleegster een stervende bewoner een spuit tegen zijn rochelende adem, iets wat meer dan normaal is tijdens het sterfproces. ‘Voor hij stierf heeft hij nog een spuit gekregen die volkomen nutteloos was’, zegt Lize verontwaardigd. Sommige verpleegster zijn ook niet bang om een dubbele dosis Haldol-druppels (een kalmeringsmiddel, red.) toe te dienen. Het is een garantie dat de patiënt de hele nacht zal slapen en niemand nog naar hem of haar moet omkijken.

Om diezelfde reden weigert de verpleging bepaalde medicatie toe te dienen. De moeder van Annie heeft last van vochtophoping. Op een zondagnamiddag kwam ze vier kilo aan door het vocht. De dokter van wacht, die Annie zelf moest contacteren omwille van nalatigheid van het personeel, schreef toen een plaspil voor. De verpleging weigerde die toe te dienen omdat de vrouw dan te vaak uit haar bed zou moeten om naar het toilet te gaan. ‘Die je m’en fou-houding past niet in een rusthuis’, aldus Annie.

‘Sommige bewoners wenen iedere avond in hun bed omdat ze het gevoel hebben dat niemand naar hen omkijkt. Ze hebben nood aan emotionele steun, een luisterend oor of een goede babbel’, zegt Lize. © Pexels

Briefing

Het zal ook niet de eerste keer zijn dat iemand de verkeerde medicatie krijgt omdat belangrijke informatie over de bewoners verloren geraakt in de administratie. Annie maakte al mee dat haar moeder de verkeerde medicijnen kreeg toegewezen. ‘Gelukkig is ze nog goed van geest en wist ze dat het niet haar pillen waren. Maar mensen die niet mondig zijn, slikken gewoon de verkeerde medicatie door.’ Zulke briefingfoutjes gebeuren volgens Annie te vaak. Na bijna drie jaar verzorgen de verpleegsters de chronische wonde van haar moeder nog altijd met Isobetadine een ontsmettingsmiddel waar ze zwaar allergisch aan is.

Ook Lize heeft ervaring met de zwakke briefing in het rusthuis. ‘Soms merk ik een beginnende doorligwonde op en geef ik dat door op de briefing’, legt ze uit. ‘Als ik enkele weken later terugkom, is de wonde alleen nog maar verergerd.’

‘‘Vanaf 1 april 2019 zal het opname- en facturatieproces tussen ouderenvoorzieningen en zorgkassen digitaal verlopen. De digitalisering van de woonzorgcentra is belangrijk om doelmatiger en doeltreffender het werk te organiseren’

Niet alleen personeel maar ook familieleden van bewoners worden niet over alles ingelicht. Lize vertelt dat één van de bewoners enorm dement en gedesoriënteerd is. Hij kan nog wandelen, maar omdat niemand tijd heeft om met hem een ommetje te maken, wordt hij regelmatig gefixeerd. Dat kan met een riem, door de bedbaren omhoog te zetten of door een tafel voor die persoon te plaatsen. In zijn geval gebeurt dat laatste. De familie is hier niet van op de hoogte en dat kan volgens Lize niet door de beugel. ‘Zij moeten een papier ondertekenen om hun toestemming te geven’, licht ze toe. Daarbij s het niet gezond dat zijn beweging niet gestimuleerd wordt.’

Ook op dit vlak belooft minister Vandeurzen verandering. ‘Vanaf 1 april 2019 zal het opname- en facturatieproces tussen ouderenvoorzieningen en zorgkassen digitaal verlopen.’ Iedere ouderenvoorziening moet dan over een RIZIV eHealth-certificaat beschikken. Dit certificaat is een computerbestand dat de mogelijkheid biedt om via de eGezondheidsdiensten op een beveiligde manier gegevens te delen. ‘De digitalisering van de woonzorgcentra is belangrijk om doelmatiger en doeltreffender het werk te organiseren’, vindt Vandeurzen.

De kosten

Vandeurzen kaart aan dat Vlaanderen de afgelopen legislatuur al inspanningen deed om de toenemende zorgzwaarte beter te financieren. Zo wordt de kost voor zorg niet geheel of gedeeltelijk afgewend op de dagprijs. Vandaag kost een kamer in een rusthuis gemiddeld tussen de 50 en de 60 euro per dag. Annie betaalt 51,93 euro voor de kamer van haar moeder. Dat is 4 euro meer dan in 2016. Die stijging vindt ze onterecht.

Minister Vandeurzen legt uit dat rusthuizen de toestemming van de overheid nodig hebben om hun prijzen te laten stijgen. ‘Wanneer een prijsverhoging niet aan bepaalde criteria voldoet, zullen wij deze niet goedkeuren’, aldus de minister.  ‘Voor wat we hier krijgen, is dat veel’, klinkt het bij Annie. ‘Ik wil gerust 60 euro betalen voor goede zorgen, maar die zijn er hier niet.’

Bejaardenzorg versus de rest

‘Mijn mama zit liever in het ziekenhuis dan in het rustoord’, zegt Annie. Een tijdje terug moest haar moeder twee weken lang in het ziekenhuis blijven. Nadat de dokter haar ontslag kwam brengen, kreeg ze stress en moest ze voortdurend overgeven. Ze wilde niet terug naar het rusthuis, ‘want hier waren de verpleegsters nooit boos op haar als ze op het belletje drukte.’ Dat doet Annie nadenken over de plek waar haar mama haar laatste dagen doorbrengt.

‘Mijn mama zit liever in het ziekenhuis dan in het rustoord’, klinkt het bij Annie. © Pexels

Niet enkel het ziekenhuis, maar ook de gehandicaptenzorg lijkt het een stuk beter te doen. Lize liep stage bij Sint Oda, een dienstencentrum voor mensen met een beperking. ‘Daar is wél voldoende personeel aanwezig. Er is tijd voor een gesprek of een knuffel met de gehandicapten.’ Volgens Lize zou het zo ook in de bejaardenzorg moeten zijn. Vandeurzen heeft hier een logische verklaring voor. De gehandicaptenzorg zit al langer onder zijn bevoegdheid en dus is er meer bereikt voor deze doelgroep dan voor de bejaarden, waar hij pas sinds 2014 bevoegd voor is.

Meer informatie over de woonzorgcentra in België en specifieke cijfers vind je op zorg-en-gezondheid.be. *Omwille van de privacy van de werknemers en de bewoners wordt de naam van het rusthuis niet vermeld en zijn de persoonsnamen in dit artikel fictief.

Tekst: Stien Vanbaelen