Op 20 februari verklaarde de Belgische lijsttrekker voor PVDA (lid van de Progressieve Alliantie van Socialisten en Democraten) Line De Witte in een interview dat emissierechten verhandelbaar zijn, hun prijzen dalen en dat daardoor de totale uitstoot niet afneemt. Dit interview is gepubliceerd op de website van de PVDA. Het is niet duidelijk waar ze haar informatie vandaan haalt, ons onderzoek toont aan dat deze verklaring grotendeels fout is.

Ze voegde er ook aan toe: Bedrijven gebruiken deze uitstootrechten zelfs om zich te verrijken op kap van het klimaat én de mensen.’ Dit is grotendeels waar.

Hoewel Line De Witte geen controleerbare bron voor haar verklaring heeft, hebben we enkele experts gevonden die beweren dat haar uitspraken niet zo nauwkeurig zijn.

Dalen de prijzen van de emissierechten?

De prijs van CO2-emissierechten in het EU-ETS stijgt na een lange periode van lage prijzen. Het EU-ETS (‘Emissions Trading System’) is het eerste grote systeem voor de handel in emissierechten. Het betreft 28 EU-landen, Noorwegen, IJsland en Liechtenstein. In dit systeem zijn er verschillende stappen om het handelssysteem van emissierechten te testen. Dankzij deze stappen kwamen er enkele wijzigingen in het systeem waardoor de prijzen stegen. ‘De reserve voor marktstabiliteit zorgt voor het automatisch wegnemen van het overschot aan emissierechten wanneer de prijs te laag is en omgekeerd komen er meer rechten vrij uit de reserve wanneer de prijs te hoog dreigt te worden’, zegt Brent Bleys, professor Economie aan UGent.

In de onderstaande grafiek zie je de trend van de emissierechtenprijzen van vorig jaar.

Toen Line De Witte haar uitspraak deed, daalden de prijzen van de emissierechten inderdaad. Maar prijzen zijn zeer variabel en afhankelijk van het moment. Je moet op lange termijn naar een trend kijken om er een juiste uitspraak over te doen.

De prijzen van CO2-uitstoten daalden inderdaad wanneer Line De Witte haar uitspraak deed.

Emissies dalen

Emissies binnen het EU ETS dalen inderdaad volgens het voorgestelde EU-plan. Elk jaar moet de reductie van emissierechten ongeveer 2% bedragen. In de onderstaande grafiek kunt u zien hoe de totale uitstoot in Europa langzaam is afgenomen.

Merk op dat de emissies in 2017 iets hoger zijn dan die in 2016, het verschil is ongeveer 0,2%. De reden is waarschijnlijk dat er nog steeds opgelopen overschotten zijn in de markt, wat betekent dat emissies ondanks het jaarlijks dalende plafond toch een beetje kunnen stijgen. Het EU ETS heeft een plafond voor emissies en de limiet is vastgesteld voor Europa. Dit betekent dat de totale uitstoot in de EU niet kan stijgen, hoewel ze in een bepaald land wel kan stijgen.

‘Maar op lange termijn dalen de emissies wel’, zegt Johan Eyckmans, hoogleraar Economie en Bedrijfskunde aan de KU Leuven.

Kort gezegd kunnen we zeggen dat de prijs van emissierechten stijgt en dat de emissies effectief afnemen, zoals de EU heeft voorgesteld. Voor deze uitspraak kunnen we zeggen dat ze grotendeels fout is.

Na haar eerste statement zei Line De Witte ook nog dat bedrijven zichzelf kunnen verrijken met emissierechten ten voordele van het klimaat en de mensen. Dit is grotendeels waar, bedrijven kunnen inderdaad winst maken als ze meer emissierechten krijgen dan ze nodig hebben door de resterende emissierechten aan andere bedrijven te verkopen.

Sommige bedrijven kopen meer rechten dan ze nodig hebben, met het doel deze rechten te verkopen voor winst. Verhandelbare emissierechten moedigen bedrijven ook aan hun uitstoot te verminderen. Hoe hoger de prijs, hoe sneller bedrijven worden aangemoedigd om hun uitstoot te verminderen.

In het verleden werden de rechten grotendeels gratis verdeeld onder vervuilers, maar vandaag wordt 50procent van de rechten geveild. In een ideale wereld zouden alle rechten worden geveild. De EU werkt hieraan via een systeem door de fractie rechten die in omloop wordt gebracht via de veiling te verhogen. Volgens Sandra Rousseau, hoogleraar Energie en Milieu aan de KU Leuven, zijn de verhandelbare emissierechten opzettelijk goedkoper dan de uniforme normen, omdat efficiëntiewinsten mogelijk zijn. Als de rechten gratis worden verspreid, kan dit worden beschouwd als een meevaller voor bedrijven. Maar als de rechten worden geveild, zou dit een extra kost zijn.

Tekst: Neel Cornelis en Jan De Bent, foto: Chris LeBoutillier (CC0)