In 2012 stuurde Sun Yi, een Chinese politieke gevangene, een SOS-brief via verpakking van Halloweenversiering naar Amerika. Die brief vocht voor een einde aan China’s beruchte werkkampen en was het begin van verandering. ‘Sun Yi’s verhaal leert ons meer over mensenrechten en dat is enorm belangrijk’, vindt Filip Delanoy uit Mechelen. Hij is ingenieur en gepassioneerd door China. Op 21 juni toont Filip op eigen initiatief de documentaire over de gevangene Sun Yi in het Cultuurcentrum Mechelen.

Julie Keith (49) uit de Verenigde Staten kocht een griezelige grafsteen van plastiek in de Amerikaanse winkelketen Kmart, zonder te weten dat haar leven volledig zou veranderen als ze de doos twee jaar later in 2012 eindelijk zou openen. Want verstopt in de verpakking van de speelgoedgrafsteen zat een handgeschreven A4’tje met de vraag om hulp.

Boodschap in een fles
De anonieme schrijver, Sun Yi, werkte verplicht in het heropvoedingskamp Masanjia, in de provincie Liaoning in het noordoosten van China. De gevangenen daar maakten halloweenversieringen. Iedere dag van de week werkten ze er 15 uur lang. En dat voor een loon van 10 yuan per maand, waar je in Beijing nog geen bord loempia’s voor krijgt. Als ze dat niet deden, zo stond er in de brief, riskeerden ze martelingen.

Sun Yi smeekte de lezer om zijn brief door te geven aan een internationale mensenrechtenorganisatie. Hij vermeldde dat duizenden gevangenen opgesloten zaten door de overheid van de Chinese Communisten Partij. Daar zaten ze voor gemiddeld één tot drie jaar, vaak zonder uitspraak van een rechter.

De Amerikaanse Julie was in shock nadat ze de brief las en besloot hem mee te nemen naar haar werk. Daar belde een collega de lokale krant The Oregonian op. Rond Kerstmis 2012 verscheen het artikel op de voorpagina en toen ging het meteen viraal. Julie stond plots in het midden van een internationale spotlight en iedereen wou haar verhaal over de brief horen.

Sun Yi’s ‘heropvoeding’
In 2013 vonden journalisten van de Amerikaanse krant The New York Times de anonieme brievenschrijver. Hij heette Sun Yi en voor hij in het werkkamp belandde, werkte Sun als ingenieur in een olie- en gasbedrijf.

Waarom zat hij in het Masanjia-kamp waar criminelen, dissidenten en politieke gevangenen moesten werken als zogezegde nieuwe opvoeding? Sun beoefende in het geheim Falun Gong, een Chinese spirituele levensstijl. De Chinese overheid verbood in 1999 de meditatiebeweging, die enorm populair was onder de bevolking. In 2008  ontdekte de overheid dat Sun Yi aan Falun Gong deed en dat hij een activist voor vrijheid was. Sun kreeg twee en een half jaar gevangenis.

Hij waagde zijn kans en schreef ‘s nachts een brief in zijn allerbeste Engels

Sun Yi’s leven leek te stoppen: zijn vrouw vroeg de scheiding aan om haar eigen leven en dat van haar familie te beschermen en het enige wat hij nog kon doen, was werken van 4 uur ’s nachts tot 23 uur ’s avonds.

Niet bij de verpakkingen blijven zitten
Maar Sun besloot zich niet zomaar te laten doen. De grafstenen die hij dag na dag verfde en waste om ze de perfecte, griezelige look te geven, vertrokken altijd naar het buitenland. Daarom waagde hij zijn kans en schreef hij ‘s nachts een brief in zijn allerbeste Engels. Later verstopte Sun ze tussen de verpakking van een grafsteen en stuurde hij ze zo de wereld rond.

In totaal schreef hij ongeveer 20 brieven, die hij samen met andere gevangenen verstopten. Zo belandde er ééntje bij Julie, helemaal in de VS.

In september 2010 kwam Sun Yi vrij. Twee jaar later vond hij op een westerse mediawebsite een artikel over zijn brief. Daarop schreef hij opnieuw een brief, nu gericht naar Julie specifiek, om haar te bedanken voor haar hulp om het probleem naar buiten te brengen.

 

Dit bericht bekijken op Instagram

 

Een bericht gedeeld door Asian CineVision (@asiancinevision) op

Verandering en vrijheid?
Vier maanden nadat de brief wereldwijd viraal ging, publiceerde het Chinese magazine Lens een verhaal over het kamp Masanjia. Naar aanleiding daarvan kondigde de Chinese overheid aan dat ze haar opvoedingskampen zou sluiten en ongeveer 160 000 gevangenen zou vrijlaten.  Maar zo verliep het niet helemaal.

Filip: ‘Toen het verhaal naar buiten kwam, groeide de internationale druk op China enorm. Er kwamen internationale ondervragingen en uiteindelijk sloten ze het werkkamp Masanjia. Het was één van de meest beruchte kampen van China. Een hele vooruitgang dus, dankzij één brief.’

Maar volgens verschillende mensenrechtenorganisaties, zoals Amnesty International, kregen veel heropvoedingskampen gewoon een nieuwe naam van gevangenis of rehabilitatiecentrum.  Het rapport uit 2019 van Human Rights Watch bespreekt de mensenrechtenschendingen van het jaar ervoor. Het rapport wijst op een stijging van onderdrukking, vooral bij de 13 miljoen Turkse moslims, Oeigoeren in China.

‘Maar er veranderde niet genoeg. Vele politieke gevangenen zitten vandaag in psychische centra opgesloten. Met de sluiting van werkkampen is er dus zeker geen einde gekomen aan de vervolgingen’, meent Filip.

De overheid limiteerde geloofsvrijheid tot vijf officieel erkende geloven en bestempelde alle andere geloofsovertuigingen tot kwaadaardige sektes. Politie intimideerde in 2018 vaak andersgelovigen en veel van hen werden slachtoffer van martelingen, willekeurige arrestaties en opsluitingen, waarschuwt Human Rights Watch.

Amnesty International vermeldt in een dossier over 2018 dat er meer dan één miljoen mensen in China opgesloten zouden zitten om hen her op te voeden.

Ook op film
Toen Sun Yi vrij kwam, nam Leon Lee contact op met hem en vroeg hem om samen een film te maken. Leon Lee is een Canadese regisseur die verhalen vertelt rond mensenrechtenschendingen in China.
Sun wist dat het erg riskant was, maar besloot toch mee te werken. Want hij wou zijn verhaal nog meer naar aan het licht brengen. Omdat de regisseur door zijn vroegere kritische documentaires en films China niet meer binnen kon, leerde hij Sun Yi via Skype zelf filmen.

Sun wou het land verlaten en opnieuw trouwen met zijn ex-vrouw, maar toen begon een nieuwe jacht op Falun Gong-beoefenaars. En zo raakte Sun Yi opnieuw gearresteerd.

Door gezondheidsproblemen kwam hij snel terug vrij en treuzelde hij niet langer: met hulp van regisseur Leon Lee vluchtte hij naar de hoofdstad van Indonesië, Jakarta.

Daar ontmoette hij de brievenvinder Julie, die helemaal overvloog uit de Verenigde Staten. Ook Leon Lee was erbij en hij filmde hun ontroerende ontmoeting.

 

Dit bericht bekijken op Instagram

 

Een bericht gedeeld door Core Music Agency (@coremusicagency) op

Niet voor niets
Kort na Julies bezoek, stierf Sun Yi door nierfalen. Familie, vrienden en aanhangers van Falun Gong twijfelden of dat de echte doodsoorzaak was, maar er kwam nooit een onderzoek.

Letter from Masanjia toont dat kleine acties grote verschillen kunnen maken

Toch verdween Suns verhaal niet. Op 27 april 2018 bracht Leon Lee zijn documentairefilm met de naam Letter from Masanjia, in première tijdens het Canadese Hot Docs filmfestival in Toronto. Sun smokkelde de meeste beelden uit China, wat zeker niet evident was. Animaties vullen de amateurbeelden aan om het verhaal nog sterker naar voor te brengen. Sun tekende zelf de originele schetsen. Twee bewakers uit het Masanjia kamp bevestigen het verhaal. In een uur en vijftien minuten vertelt Sun Yi wat hem allemaal overkwam, in de hoop dat er zo verbetering komt.

Die film zorgt er vandaag voor dat we het probleem niet vergeten. En dat is waarom Filip op eigen initiatief de film Letter from Masanjia laat spelen in het Cultuurcentrum Mechelen op 21 juni 2019 om 19.30 u.

Filip legt uit: ‘Vandaag is er in China nog altijd veel vervolging en onderdrukking, maar alleen gebeurt het nu nog meer onder de radar. Net daarom is het belangrijk om meer te leren over mensenrechten. Kijk eens hoe het eraan toe gaat aan de andere kant van de wereld en verbreed je wereldbeeld.’

Volgens Filip is het ook helemaal niet zo’n ver-van-je-bed-show als het lijkt. ‘Met Suns verhaal krijg je een ander zicht op de internationale samenwerking. Ook in ons land kan je zonder dat je het weet producten kopen zoals die speelgoedgrafstenen. En daar moeten we meer bij stilstaan.’

Letter from Masanjia toont dat kleine acties zoals een brief schrijven of ermee naar de krant stappen grote verschillen maken. Ik hoop dat mijn initiatief om de film in Mechelen te tonen ook impact heeft.’

Voor vijf euro ontdek je Suns waargebeurd verhaal op het grote scherm.

Tekst: Nelke Roose, afbeelding bovenaan: ©Flying Cloud Productions