LijstjeTekstWereld

Van Schöneberg tot Siegessäule: 3 historische speechlocaties in Berlijn

Een halfnaakte man protesteert aan de Brandenburger Tor voor zijn vrijheid. Foto: Duarte De Munter

Dat Berlijn een bewogen geschiedenis achter de rug heeft hoeven we jullie niet te vertellen. De Duitse hoofdstad was de afgelopen eeuw vaak het centrale punt in historische conflicten. Sinds de Koude Oorlog werden er in de Duitse hoofdstad dan ook heel wat invloedrijke toespraken gegeven. Vooral de Amerikaanse presidenten lijken een bijzondere band te hebben met de stad. Hieronder een overzicht van de 3 belangrijkste toespraken.

1)   1963 Rathaus Schöneberg: ‘Ich bin ein berliner’

‘Ich bin ein Berliner’ waren de bemoedigende woorden waarmee de toenmalige president van de Verenigde Staten, John F. Kennedy, zijn medeleven toonde voor de inwoners van West-Berlijn. Op 26 juni 1963 verzamelden 150.000 mensen zich voor het stadhuis van Schöneberg voor de toespraak van Kennedy. De speech staat bekend als één van de meest invloedrijke tijdens de Koude Oorlog. De charismatische president onderstreepte de steun van de Verenigde Staten aan West-Berlijn. Omdat de muur nog in een beginfase verkeerde, heerste er destijds nog veel onzekerheid onder de Berlijners. De entourage van Kennedy met hun bemoedigende woorden werden daarom ook warm onthaald.

Het stadhuis van Schöneberg, waar Kennedy op 26 juni 1963 maar liefst 150.000 mensen toesprak. Foto: Thijs Put

Acht dagen na de moordaanslag op president Kennedy werd het plein omgedoopt tot John-F.-Kennedy-Platz. Een herdenkingsplaat naast de ingang van het stadhuis vereeuwigt Kennedy’s impact in de geschiedenis van de stad Berlijn. Vandaag ademt het plein nog weinig geschiedenis uit. De plek is bezaaid met Turkse supermarkten en bakkerijen. Buiten de ambtenaren die er het stadhuis binnen en buiten lopen kom je er weinig mensen tegen. Waar in 1963 150.000 mensen tegen elkaar gedrukt stonden om een stukje geschiedenis van dichtbij mee te maken staat nu hooguit 15 man op de bus te wachten. In dit deel van Berlijn lijkt de geschiedenis minder te leven dan op andere plaatsen in de stad.

 

2)   1987 Brandenburger Tor: ‘Tear down this wall’

Wie Berlijn zegt, zegt Brandenburger Tor. De oude toegangspoort trekt dagelijks 8000 bezoekers en is niet meer weg te denken uit het Berlijn dat wij vandaag de dag kennen. Toch is het ooit anders geweest: tussen 1945 en 1991 vormde het de scheidingslijn tussen de westelijke wereld en het communistische Oost-Europa. Het was in die grimmige sfeer dat de Amerikaanse president Ronald Reagan in 1987 de woorden ‘Tear down this wall’ uitsprak. In zijn toespraak riep Reagan Sovjetleider Michail Gorbatsjov om de scheiding tussen Oost- en West-Berlijn op te doeken. De speech zorgde voor een doorbraak in het conflict tussen Oost en West en is medeverantwoordelijk voor de verenigde wereld die wij vandaag kennen.

Een halfnaakte man protesteert aan de Brandenburger Tor voor zijn vrijheid. Foto: Duarte De Munter

Vandaag, zo’n 32 jaar later, is de Brandenburger Tor het symbool van het verenigde Berlijn. Van de spanning tussen Oost en West valt nog weinig te merken. Op de aangrenzende Pariser Platz wordt de poort geflankeerd door de Franse en Amerikaanse ambassades en de toeristen stromen langs alle kanten toe. Toch is de link met het verleden nooit veraf. Ironisch genoeg protesteert een halfnaakte man in olifantenstring aan de Oostelijke zijde van de poort voor zijn recht op vrijheid van meningsuiting. Met de woorden ‘Stasi Raus’ en ‘Strich die DDR’, lijkt hij te verwijzen naar het gevoelige verleden van zijn stad. Ook op het web proberen bezoekers van Berlijn de boodschap te ontrafelen.

 

3) 2008 Siegessäule: ‘Now is the time to build new bridges’

Midden op de Große Stern, een enorme rotonde in Tiergarten, prijkt een imposante overwinningszuil. Bovenop staat een verguld standbeeld van Victoria, godin van de overwinning. De Siegessäule is een must-see in Berlijn. Na 285 treden beklommen te hebben kom je aan op een platform met een indrukwekkend uitzicht op de hoofdstad. Op een hoogte van 67 meter kijk je recht uit op de Brandenburger Tor in het oosten, geflankeerd door de nieuwbouw op de Potsdamer Platz in het zuiden en Bundestag in het noorden.

De Siegessäule, waar de Godin Victoria op een hoogte van 67 meter over de Tiergarten uitkijkt. Foto: Duarte De Munter

Het is aan de voeten van dit monument dat Barack Obama, toen nog presidentskandidaat, op 24 juli 2008 een toespraak gaf over het belang van een trans-atlantische samenwerking. Maar liefst 200.000 mensen verzamelden zich rond de zuil en over de bijna 4 kilometer lange Straße des 17. Juni. Na de relatie tussen de VS en Duitsland besproken te hebben had Obama veel lovende woorden over de inwoners van Berlijn: ‘Deze stad kent als geen ander de droom van vrijheid. Zelfs in de donkerste dagen lieten de inwoners van Berlijn de moed niet zakken. De Berlijners weigerden op te geven.’

In het huidige Berlijn doet de plek dienst als middelpunt van de Silversterparty, die ieder jaar met Oud en Nieuw een miljoen feestvierders lokt. Daarnaast heeft de Berlijnse homoscene de Siegessäule als symbool omarmd. Hun jaarlijkse parade voor gelijke rechten wordt er traditiegetrouw afgesloten. Ook het gratis maandblad van queer Berlin is vernoemd naar de overwinningszuil.

Tekst: Duarte De Munter & Thijs Put