AgendaInterviewTekst

Wereldproefdierendag: ‘Dierproeven zijn geen noodzakelijk, maar een overbodig kwaad’

Toxicologe en campagnecoördinator Jen Hochmuth naast Robert Molenaar, oprichter van Animal Rights. ©Jessica Smit

Vandaag is het wereldproefdierendag, een dag waarbij we stilstaan bij het gebruik van proefdieren bij medische experimenten. Animal Rights houdt een demonstratie in Leuven, gevolgd door een lezing van Jen Hochmuth, toxicologe en campagnecoördinator.

‘We komen op voor de proefdieren maar willen ook een boodschap overbrengen voor de mens. Dierproeven zijn nu eenmaal geen noodzakelijk kwaad meer. Ze zijn trouwens ook voor mensen nadelig. Bepaalde onderzoeken worden vertraagd en bovendien worden deze proeven betaald met ons belastinggeld’, zegt Jen Hochmuth, toxicologe en campagnecoördinator van Vervang Dierproeven. ‘We demonstreren symbolisch aan de KU Leuven omdat dit de plek is waar de meeste dierproeven in de Benelux plaatsvinden.’

‘Er worden jaarlijks nog steeds zo’n 15 miljoen proefdieren wereldwijd gebruikt voor experimenten.’

40 kaarsjes
Wereldproefdierendag viert dit jaar zijn veertigste verjaardag, sinds 1979 is het dé dag om voor de proefdieren op te komen. ‘De problematiek is nog altijd even zorgwekkend als 40 jaar geleden. De cijfers zijn sindsdien nauwelijks veranderd. Er worden jaarlijks nog steeds zo’n 15 miljoen proefdieren wereldwijd gebruikt voor experimenten. In België bedraagt dat aantal ongeveer een half miljoen. Steeds meer wetenschappers komen tot de conclusie dat dierproeven niet alleen veel dierenleed met zich meebrengen maar ook nog eens slecht vertaalbaar zijn naar de mens’, legt Hochmuth uit.

Overbodig kwaad
‘Voor veel landen zijn dierproeven een ‘noodzakelijk kwaad’, ondertussen beseffen meer en meer mensen dat dierproeven geen noodzakelijk kwaad zijn maar een overbodig kwaad. Het zijn niet enkel de dieren die daaronder lijden maar ook de wetenschap geraakt er niet door vooruit’, constateert de toxicologe.

‘Dierproeven  brengen niet alleen veel dierenleed met zich mee maar zijn ook nog eens slecht vertaalbaar zijn naar de mens.’

Verplicht
In België en ook in de rest van de EU is het nog altijd verplicht om een nieuw geneesmiddel op dieren te testen vooraleer het op de markt verschijnt. Dit wordt eerst getest op een knaagdier, bijvoorbeeld een rat. Blijkt dit te werken bij een knaagdier wordt het getest op een niet-knaagdier; dit is in de meeste gevallen dan een hond. Werkt het bij de hond, dan pas wordt de medicatie voor het eerst getest op mensen. ‘Wat blijkt uit de praktijk is dat 9 op de 10 testen die werken bij proefdieren geen resultaat boeken bij de mens. Dit brengt dus onnodig dierenleed met zich mee’, zegt Hochmuth. ‘Wat ik ook belangrijk vind is, dat er ook veel dierproeven gebeuren die niet werken bij de dieren. Deze worden dan niet op mensen getest, maar zouden wel kunnen werken. Zo is paracetamol bijvoorbeeld giftig voor honden en katten, terwijl de stof bij ons pijnstillend werkt.’

‘Vroeger werden huidirritatietesten uitgevoerd op konijnen, dan spoten ze de giftige stof op de huid of in hun oogjes om te kijken of het voor irritatie zorgde.’

In vitro
De bekendste alternatieve methode is de in-vitromethode. Hierbij wordt menselijk weefsel in een glasplaatje of petrischaal bestudeerd. Als je er een chemische stof bijvoegt, kan je zien of deze al dan niet schadelijk is voor de mens. ‘Deze methode wordt gebruikt als alternatief voor huidirritatietesten. Vroeger werden deze testen uitgevoerd op konijnen. Dan spoten ze de giftige stof op de huid of in hun oogjes om te kijken of het voor irritatie zorgde’, zegt de toxicologe. Deze techniek werkt voor eenvoudigere testen.

‘Mensen worden niet meteen als proefkonijn gebruikt omdat deze testen ook gevaarlijk en toxisch zouden kunnen zijn of ernstige bijwerkingen met zich meebrengen.’

Organ-on-a-chip
Een nieuwere gecompliceerde methode is de organ-on-a-chip-methode. Het is een kleine chip die ongeveer de grootte van een USB-stick bedraagt. Dit is een hightechsysteem waarmee je verschillende menselijke organen kan nabootsen en onderzoeken. De onderzoeker kan zelf kiezen welk orgaan hij nabootst en heeft ook de mogelijkheid om verschillende menselijke organen te combineren op de stick. ‘Zo kan je bijvoorbeeld een hart verbinden met hersenen of huidcellen of een lever, je kan zelfs de bloedsomloop nabootsen’, voegt Hochmuth hieraan toe. ‘Binnen in dat systeem is er de mogelijkheid om menselijke cellen toe te voegen. Dit model kunnen ze zelfs persoonlijk aanpassen, want ook menselijke systemen kunnen van elkaar afwijken. Hiermee zullen ze hoogstwaarschijnlijk later gepersonaliseerde medicijnen kunnen creëren.’

Microdosing
Een laatste methode is microdosing, hierbij wordt een miniscule hoeveelheid van het te testen geneesmiddel bij de mens aangebracht. ‘Mensen worden niet meteen als proefkonijn gebruikt omdat deze testen ook gevaarlijk en toxisch zouden kunnen zijn of ernstige bijwerkingen met zich meebrengen’, legt Hochmuth uit. ‘Microdosing biedt hiervoor een oplossing. Met deze methode zal je geen effecten ondervinden van de behandeling maar kan je wel testen of de stof al dan niet giftig is.’

Al deze bovenstaande  technieken zullen op termijn dierproeven overbodig kunnen maken.

‘Dierproeven voor cosmeticaproducten zijn in de Europese Unie verboden.’

Hond vervangen?
‘Voorstanders van het gebruiken van proefdieren vinden dat een hond of kat niet te vervangen valt door een petrischaal met wat cellen in, dat kunnen we niet weerleggen. Maar in sommige gevallen is dat het enige wat je nodig hebt. In de andere gevallen moeten we nieuwe innovatieve manieren vinden om verschillende testen samen te voegen’, deelt de toxicologe mee.

De wet
Vorig jaar in juli diende staatssecretaris voor Dierenwelzijn Bianca Debaets (CD&V) een resolutie in om vanaf 2015 dierproeven op apen, katten en honden te verbieden. Maar de de Raad van State keurde dit voorstel af, met als voornaamste argument dat de wetgeving van Brussel geen te grote verschillen mag tonen met die van de rest van België en de Europese Unie. ‘Er zijn landen die strengere regels hanteren, maar de EU-wetgeving pleit ervoor dat lidstaten deze toch wel op elkaar afstemmen. Voornamelijk omdat de ontwikkeling van medicijnen afgeremd wordt, maar ook in het kader van gelijke concurrentie’, zegt Hochmuth.

‘In de Europese Unie wordt er sinds 2009 niet meer op mensapen getest. Tenslotte zijn dierproeven in de EU voor cosmeticaproducten verboden, niet enkel voor de eindproducten maar ook de ingrediënten ervan. Producten die wél op dieren zijn getest in landen zoals bijvoorbeeld China, mogen hier niet verkocht worden.’

 

 

 

 

Animal Rights houdt een demonstratie om 13 uur aan de ingang van het rectoraat van de KU Leuven op het adres Naamsestraat 22. De lezing van Jen Hochmuth vindt plaats om 15uur aan de Romaanse Poort, lokaal A13.

Tekst: Lisa Van Beneden, foto: ©Jessica Smit